با سلام خدمت شما - در این پست مقاله جامع ای نوشتم با موضوع پوشاك زنان محلى که پیشنهاد می کنم حتما بخونید.

پوشاك، بارزترين سمبل فرهنگى، مهمترين و مشخص‏ترين مظهر قومى و سريع‏الانتقال‏ترين نشانه فرهنگى است كه به سرعت تحت تأثير پديده‏هاى فرهنگ‏پذيرى در ميان جوامع گوناگون انسانى قرار مى‏گيرد. حتى عده‏اى را عقيده بر آن است كه استيلاى فرهنگى و سلطه‏پذيرى در وهله اول از طريق انتقال پوشاك صورت مى‏گيرد و حتى مى‏توان با تغيير پوشاك يك جامعه، نوع معيشت و شيوه توليد آنها را نيز دچار دگرگونى نمود و تغييرات و تحولاتى در ساختار زندگى اجتماعى آن جامعه به وجود آورد. مثل تغيير پوشاك تحميلى توسط رضاخان در ايران و كمال آتاتورك در تركيه.

گروههاى متفاوت انسانى كه در مناطق مختلف كشور ما زندگى مى‏كنند هر كدام داراى ويژگيهاى قومى برجسته‏اى بوده و تن‏پوش ويژه‏اى داشته كه معرف قوميت، زبان و ساير مشخصات فرهنگى آنان مى‏باشد. شناخته شده‏ترين اين اقوام

عبارتند از آذربايجانى، بلوچى، بختيارى، تركمنها، قزاقها، خراسانيها، قشقايى‏ها، كردها، گيلانى‏ها، لرها، مازندرانى‏ها و جنوبى‏ها.

ضمنا همان طورى كه ذكر شد پوشاك در هر منطقه، زمينه بسيار مناسبى جهت تأثير و تأثر فرهنگى به حساب مى‏آيد. مثلاً پوشاك زنان جنوب ايران كه به پوشاك بندرى معروف است، متأثر از پوشش ساكنان كشورهاى همجوار و شيخ‏نشينهاى حاشيه خليج فارس مى‏باشد. زيرا مردم ناحيه جنوب ايران از ديرباز تاكنون ارتباطات دريايى با مردم كشورهاى همجوار داشته و لذا پوشاك زنان در منطقه تا حد زيادى متأثر از نشانه‏هاى فرهنگى اقوام و ملل همجوار است. مى‏توان در شكل‏گيرى و تركيب پوشاك محلى هر قومى عوامل مذهب، شرايط و عوامل طبيعى، نوع معيشت مسلط و فعاليتهاى جنبى و توليد و منزلت اجتماعى را دخيل دانست.

مذهب

مردم شهرها، روستاها و عشاير ايران معتقد به دين مبين اسلام بوده و به ارزشهاى آن سخت پاى‏بند مى‏باشند به طورى كه هر يك از آحاد جامعه، كليه اعمال و رفتارهاى فردى و اجتماعى و حتى ظواهر خود را از جمله «پوشاك» را با آن موازين هماهنگ مى‏كند. خط‏مشى و دستورات اسلام در ارتباط با پوشاك افراد و بخصوص بانوان كاملاً مشخص است و زنان مطابق با روش زير لباس مى‏پوشند:

لباس آنان پوشيده و بلند است تا حدى كه به پشت پايشان مى‏رسد. پيراهن آنان با دكمه بسته مى‏شود كه در مواردى تا يقه ادامه دارد. عموما آن دسته از زنان ايرانى كه در جوامع كوچك و به صورت سنتى زندگى مى‏كنند به جاى روسرى يا مقنعه از سربند يا لچك براى پوشش موهاى سر استفاده مى‏كنند. لباسها نيز گشاد و راحت است و از پارچه‏هاى ضخيم دوخته مى‏شود. روى پوشاك زنان معمولاً زيورها و پيرايه‏هايى نيز بسته مى‏شود.

شرايط و عوامل طبيعى

عمده‏ترين جنبه كاربردى پوشاك، علاوه بر بعد مذهبى و پوششى آن، حفاظت بدن در مقابل عوارض آب و هوايى و نيز خطرات و ضربه‏ها و تماسهاى ناشى از فعاليتهاى روزمره است. لذا لباسهاى سنتى در قالب كاربردى آنها عمدتا ساده و بى‏پيرايه هستند و فقط به جنبه كاربردى آنها توجه مى‏شود. مثلاً مردم مناطق كوهستانى، از پاتاوه استفاده مى‏كنند تا پا را از خطر نيش گزندگان، ضربه سنگها، پيچ‏خوردگى و غيره مصون سازند يا چوپانها به اين دليل پستك (نمدين) با خود به كوهستان مى‏برند تا در مقابل باد و باران و برف و سرما و حتى تابش شديد نور خورشيد خود را محافظت نمايند. ضمنا جنس و نوع پارچه بكار رفته در پوشاك و حتى تعداد آنها در هر منطقه‏اى با شرايط و عوامل طبيعى مطابقت دارد. به طورى كه در هر فصلى از سال پوشاك ويژه‏اى مورد استفاده قرار مى‏گيرد و اساسا بلندى و كوتاهى لباس و رنگ آنها در ارتباط مستقيم با نوع آب و هواى هر منطقه مى‏باشد.

در كوهستانهاى سرسبز شمال و مزارع چاى، زنان غالبا رنگ لباس خود را طورى انتخاب مى‏كنند كه تضاد شديدى با رنگ محيط داشته باشد و از فاصله دور هم در معرض ديد رييس خانواده باشند. همين امر در مورد زنان ساكن كوهستانهاى خشك نيز صادق است.

شيوه معيشت

معيشت مسلط جامعه، دو نوع تأثير كاربردى روى پوشاك ساكنان هر منطقه دارد؛ اولاً بيشتر مواد اوليه‏اى كه در پوشاك بومى و سنتى منطقه به كار مى‏رود، از توليدات محلى تأمين مى‏شود. ثانيا نوع فعاليت مردم، پوشاكهاى ويژه‏اى را اقتضا مى‏نمايد. لذا معيشت، هم در كيفيت پوشاك مردم تأثير مى‏گذارد و هم در شكل ظاهرى و در تعداد قطعات آن مؤثر واقع مى‏شود.

منزلتهاى اجتماعى

همان گونه كه تنوع پوشاك مناطق گوناگون به منزله علامت و نشانه خاص براى معرفى اقوام مختلف است، جنس، رنگ و شكل لباس و زيورآلات و ضمايم آن هم به پوشنده لباس منزلت اجتماعى ويژه‏اى مى‏بخشد. زيورآلات زنان در گذشته به جز جنبه‏هاى نمايش و زيبايى، دلايل اقتصادى و مالى نيز در پس‏انداز خانواده داشته است.

زن در كليه گروههاى قومى و جوامع انسانى موجود در ايران يكى از محرمات است و از يك مصونيت اجتماعى ويژه‏اى برخوردار مى‏باشد، لذا در كشمكشهاى قومى و قبيله‏اى از آسيبها در امان بوده است. از طرف ديگر زيورهاى زنان به ويژه در گذشته پشتوانه اقتصادى هر خانواده به حساب مى‏آمد، چرا كه همه اموال منقول و غير منقول مى‏توانست به تاراج رود جز زيورآلات كه توسط زنان استفاده و حمل مى‏شد و اين به دليل همان احترام و قداستى بود كه زنان داشتند. بنابراين، مرد خانواده ترجيح مى‏داد كه بيشترين پس‏انداز خود را تبديل به زيورهاى گران‏قيمت نموده و به زن خود هديه نمايد.

در پوشاك زنان بخصوص در قشر نسبتا مرفه به ظرافتها، زيبايى‏ها و تزيينات توجه زيادى مى‏شود و پارچه‏هاى زرى و ابريشمى و مخملهاى رنگى و يراقهاى پهن، سكه‏هاى قديمى و دامنهاى پرچين و ديگر نقش‏آفرينيها، كه از يك دنيا ذوق و سليقه و مهارت خبر مى‏دهد، در مجموع پوشاك زنان را به صورت مجموعه‏اى هماهنگ درمى‏آورد و وقار خاصى به زنان مى‏بخشد.

كسب منزلت اجتماعى از طريق پوشاك در ميان مردان نيز وجود دارد. ضمن اينكه هر قطعه‏اى از پوشاك ممكن است بيانگر قشر و طبقه و رفاه و تحول خاصى باشد؛ مى‏تواند بيانگر ميزان دانش، سفر، سياحت و زيارت نيز محسوب شود. اينك با اين توضيحات مقدماتى، به شرح پوشاك محلّى زنان در تعدادى از مناطق ايران مى‏پردازيم.

پوشاك زنان گيلان

پوشاك بانوان گيلك داراى تنوع و جلوه خاصى است. از بين آنها پوشاك زنان قاسم‏آباد، شاخص‏ترين پوشاك از لحاظ تنوع و سليقه در منطقه است. اين پوشاك ده تكه است كه شامل: لچك، چارقد، پيراهن، جليقه، يل و كت، تنبان يا شليته، جوراب، چاروق، چادر كمر و عرقچين مى‏شود.

ـ لچك و چارقد زنان اين منطقه، تزييناتى از نوارهاى الوان در قسمت جلو دارد و از پارچه مشكى تهيه مى‏شود و با شيوه خاصى به سر زنان بسته مى‏شود.

ـ پيراهن زنان مسن بلند است. اما پيراهن جوانان تا حدودى كوتاه است به طورى كه تا نيمه اندام ادامه دارد. معمولاً در جلو پيراهن چينهاى موازى و عمودى تعبيه شده است.

ـ يل از پارچه مخمل تهيه مى‏شود. قد آن كوتاه است و فاقد يقه. جلو يل از هم باز مى‏شود و با سكه‏هاى زياد تزيين مى‏شود.

ـ كت زنان كوهستان گيلان از پارچه‏هاى مخمل الوانى تهيه مى‏شود.

ـ تنبان يا شليته زنان گيلان بلند و چين‏دار است. در بين زنان كوهپايه مرسوم است كه اين تنبانها از حاشيه پايين به طرف بالا تا اواسط قد تنبان نوارهاى رنگين باشد.

ـ چادر بانوان گيلانى بسيار جالب است. پارچه اين چادرها را خود زنان اين منطقه مى‏بافند. جنس چادر معمولاً از نخ پنبه و ابريشم است كه با نقوش بومى با طرحهاى بسيار زيبا بافته شده است.

ـ كلاه خانمهاى كوهپايه كوهستان مانند كلاه زنان كرد عرقچين است و اغلب از پارچه‏هاى سوزن‏دوزى تهيه مى‏شود.

پوشاك زنان كردستان

زنان اين سامان داراى يازده تكه پوشش اساسى هستند: كفش، شلوار، زيرپيراهن، جليقه، قبا، يل، دستمال سه گوش زينتى، عمامه و روسرى.

ـ كفش زنان كرد از نيم تاج الوان يا چرم خام با طرحى ساده و نوك‏پنجه‏اى و اندكى نوك برگشته است. رويه كفش را معمولاً با نخهاى الوان ابريشمى نقش‏بندى و گلدوزى شده تهيه مى‏كنند.

ـ شلوار، داراى دو ساقه و يك ميان ساق پهن چهار گوش است. كمر اين نوع شلوار ليفه‏دار است. دم‏پاى ساقها نيز به صورت ليفه مى‏باشد كه به وسيله بندى در حدود مچ پا جمع مى‏شود.

ـ زنان كرد زيرپيراهن يا زيرپوش را معمولاً از چلوار تهيه مى‏كنند. اين زيرپوش ساده و بلند است كه تا به پشت پا مى‏رسد. آستين آن برشى معمولى است و در مچ دست با دكمه بسته مى‏شود.

ـ پيراهن زنان كرد تمام‏قد بلند است. از زير بغل، مخروطى‏شكل به طرف پايين ادامه دارد. اين نوع پيراهنها به وسيله پولك‏دوزى و يراقدوزى تزيين شده‏اند. جليقه بانوان كرد از مخملهاى الوان تهيه مى‏شود. اين جليقه‏ها معمولاً داراى يراقها و نوارهاى پهن هستند و با سكه‏ها و زيورهاى طلا و نقره تزيين يافته‏اند.

ـ قباى زنان كرد مانند پيراهن آنها تمام‏قد بلند است. به طورى كه تا پشت پايشان ادامه دارد و از روى پيراهن پوشيده مى‏شود. در محل اتصال يقه دكمه قيطانى دوخته مى‏شود كه يقه را به هم پيوند مى‏دهد.

ـ دستمال زينتى زنان كرد پارچه‏اى است از جنس تورى و سه‏گوش كه از رنگهاى مختلف انتخاب مى‏شود.

ـ عمامه زنان كرد از دو قسمت تشكيل يافته است: 1ـ كلاه كوتاه يا كلگى مسطح و پولك‏دوزى شده 2ـ مقدارى پارچه مشكى لوله شده.

ـ سربند زنان كرد معمولاً از چندين تكه پارچه‏هاى ابريشمى به نام كلاغى با زمينه‏هاى سياه و گلهاى زرد و سفيد تشكيل مى‏شود.

پوشاك تركمن

ايلهاى تركمنى پوشاك تزيين شده و زيبايى دارند. از لحاظ برش ساده اما چشمگير است. زنان تركمن عموما هنر قالى‏بافى را داشته و مهارت خاصى در زمينه هنرهاى قالى‏بافى و سوزن‏دوزى دارند. پوشاك اين زنان هنرمند از كلاه، پيراهن با برشى ساده، شلوار و قباى سوزن‏دوزى شده، روسرى ابريشمى بزرگ، جوراب پشمى و كفش تشكيل يافته است.

ـ كلاه زنان تركمن به شكل استوانه و نسبتا بلند است. روى كلاه را اغلب از پارچه ساده و ابريشمى به رنگ قرمز با دنباله چين‏دار و بلند مى‏پوشانند. كلاه را اغلب به وسيله زيورهاى نقره‏اى و زرى تزيين مى‏كنند. در مواقع عروسى از نيم‏تاج استفاده مى‏كنند. زنان تركمن گيسوان خود را پس از بافتن در ميان گيسوبندهاى نقره‏اى قرار مى‏دهند.

ـ پيراهن بانوان تركمن برشى ساده دارد. رنگ پارچه پيراهن را اغلب رنگهاى زرشكى، بنفش، قرمز و گلدار انتخاب مى‏كنند. پيراهن از بالا به پايين به تدريج فراخ شده است. روى پيراهنها به وسيله گل يقه و غيره تزيين مى‏شوند.

ـ زنان تركمن از شلوار ليفه‏دار استفاده مى‏كنند. دم‏پاى اين شلوارها از قسمت مچ تنگ‏تر است. در قسمت دم‏پاى شلوار معمولاً سوزن‏دوزى زيبايى به كار مى‏رود.

ـ قباى زنان اغلب از پارچه‏هاى ابريشم و گاهى از پارچه‏هاى مخمل انتخاب مى‏شود. قبا داراى آستر است. و قد آن بلند به طورى كه گاهى به ساق پا مى‏رسد. دو طرف قبا از قسمت جلو آزاد است.

ـ روسريهاى زنان تركمن مانند كلاغيهاى كردها و لرها از پارچه‏هاى مشكى با نقوش درشت زرد و نارنجى تهيه مى‏شود. روى اين روسريها را با دستمالهاى بزرگ به نام چارقد مى‏پوشانند كه اين دستمالها داراى ريشه‏هاى بلند و تزيينى هستند.

ـ جورابهاى پشمى را زنان تركمن خودشان مى‏بافند كه گاهى به بازارها نيز عرضه مى‏كنند. اين جورابها از پشمهاى الوان و ابريشم گرانبها تهيه مى‏شوند.

ـ كفش بانوان تركمنى خشن و از چرم خام با تزيينات مختصر بومى تهيه مى‏شود.

پوشاك زنان مازندران

پوشاك زنان مازندران شامل: لچك، روسرى، پيراهن، جليقه، شليته كوتاه، شلوار، جوراب پشمى، كفش و چادر مى‏باشد.

ـ لچك از پارچه‏اى به شكل سه‏گوش و سفيد تهيه مى‏شود. در قسمت جلو لچك نواردوزى شده است. زنان اين لچك را با سبك خاص به سر مى‏بندند. لچك بارزترين پوشاك در ميان زنان ساحل خزر بوده و در تمام منطقه عموميت دارد.

ـ چارقد يا روسرى پارچه‏اى است چهارگوش و معمولاً به رنگ سفيد كه آن را به صورت دولا بر سر مى‏گذارند و دو طرف آن را در زير گلو سنجاق مى‏زنند و يا با منجوق زيوردار، بند مى‏كنند.

ـ پيراهن زنان مازندرانى با آستين بلند است كه يقه جلو آن باز است.

ـ پوشيدن جليقه تقريبا در تمام منطقه معمول است. اين پوشش براى ساكنين كوهپايه‏هاى مازندران بسيار متنوع است.

ـ شليته زنان مازندرانى از پارچه‏هاى گلدار يا ساده تهيه مى‏شود. قد شليته كوتاه و پرچين است.

ـ زنان اين منطقه، شلوار را از زير شليته مى‏پوشند كه به صورت راسته و

ساده و از پارچه مشكى دوخته مى‏شود. قد شلوار در مازندران بلندتر از گيلان است.

پوشاك زنان آذربايجان شرقى

پوشاك زنان اين ديار به مانند پوشش مردم ديگر در نقاط مختلف ايران مى‏باشد. روسرى آنان نيز چارقدى است كه با يك دستمال كلاغى به سر بسته مى‏شود. اين چارقدها اغلب گلدار هستند.

ـ پيراهن رويى آنان شبيه پيراهن زنان قشقايى و بختيارى است. پيراهن زيرپوشش آنها مانند پيراهن بانوان كرد است.

ـ تنبان يا شليته كه زنان آذربايجانى‏ها به تن دارند، نظير تنبانهاى زنان گيلان، بختيارى و قشقايى است. گاهى شلوار سياه و ساده مى‏پوشند كه نظير شلوار مازندرانى است و بلندى آن تا پشت پا مى‏رسد.

ـ جليقه زنان در اين منطقه همان جليقه مردان است با اين تفاوت كه اين پوشاك به وسيله سكه‏هاى نقره و حتى طلا تزيين يافته است و كفش نيز همان كفشهاى بومى متداول روز مى‏باشد.

پوشاك زنان بختيارى

بختياريها در لرستان زندگى مى‏كنند. بنابراين تحت تأثير آداب و رسوم لرى هستند و پوشاكشان به لرى نزديكتر و شبيه‏تر است.

ـ پاپوش بانوان بختيارى از نوع گيوه‏هاى شيراز است كه در محل تهيه مى‏شود و يا از اصفهان و شيراز فراهم مى‏آورند.

ـ چادر بانوان بختيارى مشخص‏كننده پوشاك زنان بختيارى است كه از جنس پارچه تورى و گاه مزين به تارها و نقشها و حاشيه‏هاى زرين است. حاشيه و كناره‏هاى چادر زنان بختيارى اغلب به وسيله زر و زيور و سكه‏هاى مختلف تزيين مى‏شود. پوشش زن بختيارى آميخته‏اى است از پوشاك همسايگان خود بويژه اصفهانيها.

ـ بانوان بختيارى داراى يل هستند كه از مخمل گلدار يا ساده تهيه مى‏شود. يقه اين يل ايستاده و گاه خوابيده است.

سردست آن مزين و در قسمت جلو با دكمه بسته مى‏شود و از روى پيراهن مى‏پوشند. تنبان (شليته) ليفه‏دار و پرچين است. پارچه مورد مصرف آن از شش متر تجاوز مى‏كند و جنس پارچه آن از پارچه‏هاى الوان و خوشرنگ است.

پوشاك زنان خراسان

پوشاك مردم سرزمين خراسان با پوشاك همسايه‏هاى خود يعنى بلوچها شباهت بسيار دارد. ليكن تفاوتى نيز در برش آنها وجود دارد كه نمى‏توان ناديده گرفت. پوشش مردم شرق خراسان اصيل‏ترين پوشاكهاى اين منطقه است. بقيه ساكنان اين ديار عمامه را برداشته و كت و شلوار مى‏پوشند. زنان، چارقد به سر داشته كه از نوع دستمال يزدى بوده است.

امروزه اين چارقدها كاربرد چندانى ندارند.

ـ پوشاك زنان شرق خراسان داراى شش تكه اساسى است: كلاغى، روسرى، پيراهن، جليقه، شلوار، چادر و كفش.

ـ روسرى زنان شرق خراسان به نام چارقد به رنگ سفيد و بزرگ كه به شكل سه گوش است. اين لچك را به صورت تا زده بر سر مى‏گذارند. در گوشه‏هاى اين سربند منگوله‏هايى از نخهاى ابريشم و الوان وصل شده است. دستمال كلاغى از قسمت پيشانى روى روسرى بسته مى‏شود.

ـ پيراهن زنان در اين ديار با بالاتنه كوتاه است كه قسمت پايين آنها پرچين و بلند است. اين نوع پيراهن داراى آستينى معمولى و سردست است. روى سينه پيراهن زنان اين منطقه نقش‏بندى بسيار زيبايى انجام شده است. يقه تا حوالى سينه باز است. رنگ پارچه‏ها را اغلب از نوع قرمز و بدون گل و بوته انتخاب مى‏كنند.

ـ دور كمر شلوار زنان شرق خراسان گاهى از شش متر متجاوز است. اين شلوار در هنگام پوشيدن به وسيله بندى به دور كمر بسته مى‏شود. رنگ شلوارهاى زنانه را معمولاً از پارچه‏هاى الوان انتخاب مى‏كنند.

ـ جليقه زنان از مخملهاى الوان و زربفت تهيه مى‏شود كه براى حفاظت از سرما به جاى يل و ارخالق به كار مى‏برند.

ـ كفش زنان شرق خراسان به شكل نعلينى است كه پاشنه كفش در روى تخت آن قرار گرفته است و از چرم الوان تهيه

مى‏شود. زير پاشنه معمولاً نعل مى‏كوبند. در پاشنه اين كفشها استخوان شتر به كار مى‏رود. رويه كفش از چرم تزيين يافته است.

چادر زنان اين ناحيه معمولاً به رنگ نخودى روشن و يا با روناس رنگ مى‏شود. قد چادر نسبتا كوتاه است و موقع استفاده مقدارى از آن را روى سر مى‏گذارند.

ـ رنگ‏آميزى پوشاك زنان شمال خراسان نيز بسيار جالب و مانند پر طاووس رنگ به رنگ مى‏باشد.

پوشاك زنان قشقايى

پوشاك قشقايى‏ها مشخص، متنوع و مختص قشقايى‏ها مى‏باشد. پوشاك زنان قشقايى بسيار موقر، باشكوه و مجلل است. پوشش زنان قشقايى مانند پوشاك بختيارى‏ها رنگين، بانشاط و ساده است.

ـ پوشاك زنان قشقايى داراى ده تا يازده تكه بوده و شامل: روسرى و سربند، پيراهن، ارخالق، تنبان و گيوه مى‏باشد.

كلاهك زنان قشقايى نظير كلاهك زنان بختيارى است و از پارچه‏هاى مختلف مخمل و زرى تهيه مى‏شود.

ـ روسرى بانوان قشقايى پارچه‏اى سه گوش و لچكى بزرگ مى‏باشد و جنس آن از تورى الوان است.

ـ پيراهن زنان قشقايى داراى دامن بلند است. ضمنا در طرفين پيراهن تا كمر چاك دارد. آستين اين نوع پيراهن ساده و راسته است. از دم آستين گاهى به وسيله بند جمع مى‏كنند.

ـ ارخالق زنان قشقايى از جنس پارچه‏هاى زرى و مخملهاى الوان تهيه مى‏شود. دم آستين اين ارخالق‏ها معمولاً نواردوزى شده و بعضى مواقع داراى سنبوسه‏اى كوتاه مى‏باشد كه تا به انتهاى نوك انگشتان ادامه پيدا مى‏كند.

ـ شليته‏هاى زنان قشقايى را تنبان نيز مى‏گويند و از جنس پارچه‏هاى گلدار است. زنان قشقايى اغلب شش يا هفت عدد آنها را روى هم مى‏پوشند. البته اندازه تنبانها با هم فرق دارند و مقدار پارچه مصرفى آنها نيز با يكديگر متفاوت است.

ـ پاپوش زنان قشقايى مانند گيوه مردان است كه در شيراز و آباده تهيه مى‏شود. رويه گيوه را زنان بومى با نخ پنبه‏اى يا ابريشمى مى‏بافند. تخت گيوه را

گيوه‏دوزان از كهنه‏هاى پارچه فراهم مى‏نمايند كه به تخت كفش معروف هستند. گاه به جاى كهنه از چرم استفاده مى‏شود و روى چرم را با نخ پرك دوخت مى‏گيرند و اين حالت را آجيده مى‏گويند.

پوشاك زنان بلوچ

مردم سخت‏كوش اين سامان داراى قبايل بسيار است. پوشش اين مردم ضمن تبعيت و متأثر از همجوارى به مانند مردم نواحى شرق خراسان مى‏باشد. هنر سوزن‏دوزى زنان اين خطه بى‏نظير است. سابق بر اين براى سوزن‏دوزى پوشاك، مدتها بلكه سالها وقت صرف مى‏كردند اما امروزه تنها براى تهيه قطعات كوچك مانند سوزندوزى سر آستين و پيش‏سينه پيراهنها و غيره قناعت مى‏كنند.

ـ پوشاك عمده زنان بلوچ از سربند، پيراهن، شلوار، قبا، چادر و كفش تشكيل مى‏شود.

ـ سربند زنان بلوچ از پارچه يا مخمل تهيه مى‏شود كه كلاهكى شبيه نيم‏تاج روى آن قرار مى‏گيرد. قسمت جلو سربند را اغلب سكه‏دوزى مى‏نمايند. بانوان بلوچ از گيسوبند نقره‏اى استفاده مى‏كنند. گيسوهاى خود را بافته و سپس در ميان گيسوبند قرار مى‏دهند.

ـ پيراهن زنان بلوچ معمولاً از پارچه‏هاى تيره مانند مشكى خط‏دار است و غالبا در قسمت سينه و سر دست سوزن‏دوزى بسيار زيبايى مى‏شوند.

ـ شلوار سنتى زنان بلوچ شبيه شلوار زنان بندرى است. دم پاى شلوارها معمولاً تنگ و باريك است. شلوارها نيز سوزن‏دوزى، نواردوزى و زرى‏دوزى شده‏اند. زنان و دختران بلوچ به پاى خود خلخال مى‏بندند.

ـ قباى زنان بلوچ به شكل راسته و ساده است. در عين حال از دقت، پشتكار و ذوق و هنر برخوردار است. آستينهاى اين قباها

بلند و يقه آنها گرد مى‏باشد. در قسمت جلو قبا به وسيله دو دكمه گرد بسته مى‏شود. طرفين قبا چاكدار است و دو جيب‏نما در ناحيه كمر دارد.

ـ زنان بلوچ در روى همه پوشاك خود چادر به كار مى‏برند. چادر به شكل مستطيل است و از پارچه‏هاى تورى نازك تهيه مى‏شود. سه نوع كفش در اين منطقه مورد استفاده است. كفش نوع اول كه از ليف گياه به نام «پورك» تهيه مى‏شود. نوع دوم كفش، «صندل» نام دارد و از چرم استفاده مى‏شود. سومين نوع كفش داراى پاشنه‏هاى چرمى با رويه زربفت است.

ـ زنان بلوچ نيز براى جلوه‏گرى از زيورآلات متنوع استفاده مى‏كنند. گوشواره، انگشتر، خلخال، النگو، گردنبند و سينه‏ريز از جمله وسايل زينتى بانوان بلوچ است.

پوشاك زنان لرستان

پوشاك زنان منطقه لرستان عبارت است از كلاهك، روسرى، پيراهن، شلوار، جليقه، يل، كلنچه (سردارى) و پاپوش. زنان لر از پارچه كم‏عرض كلاهك درست مى‏كنند و دور آن را دستمال يا كلاغى مى‏بندند. اين روسريهاى ريشه‏دار، گلدار و گاهى سياه و سفيد مى‏باشند. كلاغى را طورى دور سر مى‏پيچند كه پرپشت باشد و آويزه‏هاى بلند نيز همراه دارد.

پيراهن زن لر برشى ساده، بلند و گشاد و يقه گرد بهم آمده دارد. جلوى پيراهن از زير گلو تا حدود سينه چاك دارد، تنه پيراهن برش راست داشته و گاهى نيز از زير بغل به سوى پايين اريب مى‏خورد و در دامن عرض آن افزايش مى‏يابد. زنان لر از دو پيراهن روى هم رفته استفاده مى‏كنند كه يكى نقش زير پيراهن را ايفا مى‏نمايد و از تافته تهيه مى‏شود.

شلوار زنان لر از لحاظ برش وضع خاصى دارد. قسمت بالاى آن گشاد و پهن و داراى ليفه و كمر است. دو ساق آن مايل به بيرون و قسمت پهن آن در پايين شلوار دوخته مى‏شود. دو ساق در بخش بالاى خود به فاصله‏اى از همديگر قرار مى‏گيرند و اين فاصله خود به منزله ميان ساقى مى‏باشد. شلوار از لحاظ جنس و تركيب دو قسمتى و دو رنگ است كه از دم پا تا حدود زانو رنگى است. بر آن نقش‏بندى و نواردوزى كرده و قسمت ديگر آن رنگى ديگر است. جليقه از لحاظ برش و ساختمان در ميان تمام ايلات يكى است و در ميان زنان لر بخش جلوى آن هميشه باز است و دكمه ندارد. قسمت جلوى جليقه يراق‏دوزى مفصل دارد.

در لرستان دو نوع كت و ديل معمول است. يكى همان كت معمول است كه نيمه تن را مى‏پوشانند و ساده است و بدون آرايش و ديگرى كتى است كه از مخمل تهيه مى‏گردد كه آن را كُلنتچه مى‏گويند. اين تن‏پوش چون كت معمولى است اما در جلوى بدن بسته نمى‏شود. يقه‏اش باز است و دم آستين و دوره شكاف آن يراق‏دوزى و نواردوزى مى‏شود.

سرداى زن لر پوششى بلند تا پشت پا داراى كمرچين، جلوى آن آزاد است بدون دكمه و آستين آن كوتاه تا آرنج و از مخمل الوان و مشكى تهيه مى‏شود. كناره‏هاى سردارى و دور دامن و سر آستين را به پهناى سه انگشت يراق‏دوزى مى‏كنند.

پاپوشش زن لرستانى از چرم محلى است كه در خرم‏آباد و بروجرد ساخته مى‏شود اما اغلب از دوخته‏هاى كرمانشاه و گيوه‏هاى معروف آنجا بهره مى‏برند.

پوشاك زنان خوزستان

امروزه مردم اين سرزمين از پوشاك معمولى استفاده كرده و از خود پوشاك مشخصى ندارند. پوشاك روستاييان و ايلهاى اين ناحيه مخلوطى از پوشاك كردها، لرها، بندريها و اعراب مجاور است. زنان خوزستان به دليل گرماى زياد اين منطقه از پوشاك معمول مردم و از يك پيراهن بلند و گشاد و شلوار و سربند محلى استفاده مى‏كنند.

پوشاك زنان بندرى

پوشاك ساحل‏نشينان جنوب كشور به پوشاك بندرى مشهورند. پوشاك ساكنين اين منطقه غالبا دستخوش سليقه‏هاى مختلف بوده است. زنان بندرى در جنوب ايران داراى پوشاك سبك‏وزن و چادر تورى سياه چون پروانه‏هاى ظريف سياهى هستند كه بر بالهاى سياه خود خطوط زرد و قرمز دارند. پوشاك زنان بندرى از هفت يا هشت تكه لباس تشكيل شده است كه شامل كلاهك، روسرى، پيراهن، شلوار، كفش، چادر و نقاب مى‏باشد.

ـ كلاهك بانوان بندرى، پارچه‏اى است سه گوش آستردار در رنگهاى مختلف كه بر سر مى‏نهند. دو گوشه اين لچك را به وسيله بندهاى قيطان در پشت سر به هم مى‏بندند. بر انتهاى اين قيطان‏ها معمولاً زيورى گرد و كوچك مى‏آويزند. حاشيه جلو كلاهك زردوزى و نواردوزى مى‏شود. يا گاه با سكه‏هاى مختلف به تزيين آنها مى‏افزايند.

ـ روسرى زنان بندرى از تورى و به شكل مستطيل است. معمولاً از رنگهاى مشكى و بنفش ساده يا داراى گلهاى زركوب و در زير كلاهك روى سر گذارده مى‏شود. كناره‏هاى آن از حوالى بناگوش به زير گلو آمده با سنجاق بسته مى‏شود و به دور گردن و شانه مى‏پيچد. اندازه آن حدود يك متر و نيم و عرض آن حدود 80 سانتى‏متر است. كناره‏هاى عرض و طول آن را اغلب به وسيله سكه‏هاى تزيينى زينت مى‏كنند.

ـ پيراهن زنان بندرى راحت‏ترين نوع پوشش است. قد پيراهن تا حوالى زانو مى‏رسد. آستين پيراهن راسته و فراخ است. طول و عرض اين پوشاك 90 × 80 سانتى‏متر و داراى حاشيه پهن و رنگى است كه با نوارهاى زرى الوان تزيين مى‏شود. پيراهنهاى زنان بندرى مانند روسرى آنان از پارچه‏هاى تورى انتخاب مى‏شود و رنگ آنها نيز مشكى و يا تيره است كه تزيينات الوان روى پيراهن يا روسرى به خوبى نمايان است زيرا به اين پوشاكها دامنه‏هاى كهربا يا خلخال و سكه‏هاى تزيينى نصب مى‏شود.

ـ شلوار زنان بندرى مانند شلوار زنان كرد و تركمانان است. يعنى از دو ساق دمپاتنگ و يك ميان ساق پهن لوزى شكل درست مى‏شود. و نظير آنها از دو رنگ و از دو جنس مختلف تهيه مى‏شود. جنس شلوار از جنس مرغوب و لطيف مانند اطلس

و ساتن گلدار و رنگى انتخاب مى‏شود. كمر اين شلوارها نيز ليفه‏اى است.

ـ كفش زنان بندرى از نوع صندل است. كه تسمه اين كفشها در لاى انگشتان قرار مى‏گيرد. از نوع كفشهاى زنان بلوچ در اين منطقه رواج دارد.

ـ زنان بندرى از چادرهاى تورى، روشن، گلدار و يا تيره زيوردار استفاده مى‏كنند. زنان گاهى چادر خود را جمع كرده و در روى سر مى‏گذارند تا كوزه‏اى چيزى در روى سر حمل نمايند.

ـ زنان بندرى براى پوشاندن چهره خود نقابى دارند از جنس پارچه مشكى كه نام محلى آن «برقه» است. گاهى چرمى ظريف به شكل نيم دايره و به اندازه پهناى صورت، داراى قيطانهايى در بالا و طرفين گوشه‏ها است كه با بستن اين قيطانها از پشت سر نقاب در چهره استوار و محكم مى‏شود.

پوشاك زنان كرد كرمانشاه

زنان كرد اين منطقه موى سر خود را چون ديگر زنان كرد و بلوچ و تركمن اغلب به صورت گيسوان ريز و افشان مى‏بافند و گاهى آن را ميان گيسوبندى نقره‏اى مى‏گذارند و گاهى نيز موها را شانه زده در دو طرف صورت پريشان مى‏نمايند. پوشاك زنان كرد عبارتست از:

سربند، زيرپوش، پيراهن، نيم تنه (يل)، قبا، روپوش، شلوار. پاپوش سر زنان كرد كرمانشاهى پرپشت و از چندين دستمال بزرگ (كلاغى) ريشه‏دار تشكيل شده است. اين دستمالها را معمولاً بر دوره كلاهكى كه گاه شبيه عرقچين است مى‏پيچند. كلاهك ممكن است چند ترك يا بدون ترك و ساده باشد.

پس از آنكه موى سر را شانه زدند و به دو طرف صورت رها كردند سربند اولى را همانند زنان كرد كردستان بسته و كلاغى‏هاى ديگر را، پيرامون يكديگر مى‏پيچند و دنباله‏اى نيز از آن بر پشت سر مى‏آويزند. در اين سربند كلاغى، آخرين و رويى را چنان ترتيب مى‏دهند كه ريشه‏هاى آن به وضع زيبايى در جلو و پيرامون سر قرار مى‏گيرد. گاهى نيز زنان جوان و نوعروسان اين منطقه از كلاهك يا عرقچين منجوق‏دوزى شده استفاده مى‏كنند كه وسيله مناسبى براى انباشتن زر و زيور بر آن است.

زيرپوش يا زيرپيراهن بلند قد است و از پارچه چلوار تهيه مى‏گردد. آستين آن ساده و مچ آن با دكمه بسته مى‏شود. يقه گرد آن نيز به وسيله دكمه بسته مى‏شود.

پيراهن بلند گشاد، يكى از پوشاك متداول زنان باخترانى است كه آن را از پارچه‏هاى گلدار تهيه مى‏كنند. يقه پيراهن از جلو تا زير سينه باز است. شكل يقه سه گوش است. آستين پيراهن ساده و گاهى هم سر آستين به آن مى‏دهند كه با دكمه باز و بسته مى‏شود. برخى از زنان كه از تمكن مالى خوبى برخوردارند پيراهن خود را از پارچه‏هاى مخمل به رنگ الوان تهيه مى‏كنند.

جليقه يك پوشاك سنتى و مجلل و مورد علاقه زنان كرد است. زيرا علاوه بر

رنگ، برش و وضع تزيين خاص خود به زنان كرد امكان استفاده از زيورهاى گوناگون را مى‏دهد. اين تن‏پوش بى‏آستين و قد آن كوتاه و تا كمر مى‏رسد. جنس آن پيوسته و از مخملهاى الوان است. اين پوشاك داراى آستر و يقه آن سه گوش و گاهى برگردان است. در كناره‏هاى جليقه از بالاى يقه تا گوشه‏ها و پهلوها به پهناى سه انگشت يراق‏دوزى و نواردوزى مى‏شود و بر روى اين آرايش سكه‏هاى فراوان نيز نصب مى‏كنند.

يل يا نيم تنه مانند جليقه كوتاه است. آستين آن به مچ مى‏رسد و گاهى سنبوسه نيز در آن به كار مى‏رود. سراسر كناره‏هاى يل داراى نوارهاى الوان و يراق است، پارچه آن هميشه از مخمل مرغوب مى‏باشد. البته در طبقات اجتماعى اين وضع تفاوتهايى دارد.

قباى زنان كرد، در اين منطقه نيز بلند است. رويه آن از مخمل الوان و آستر آن گلدار است. قسمت جلو تا زير سينه از هم باز است و در روى سينه لبه‏هاى آن به هم مى‏رسد و در اين لبه‏ها سكه‏دوزى مى‏شود.

روپوش زنان چادرى است از پارچه ابريشمى مشكى به درازاى دو متر و عرض كمتر كه معمولاً آن را به درازا بر پشت مى‏افكنند و دو گوشه بالايى آن را به جلو آورده و در پيش روى سينه گره مى‏زنند.

شلوار زن كرد همان شلوار معمول در جوامع كردان ديگر مناطق است. با ليفه و دو ساق بلند تا مچ پا و ميان ساق چهار گوشه و پهن و دمپايى جمع به وسيله بند بر دور مچ پا.

زنان كرد در اين سامان با توجه به اينكه تمايل زيادى به كفشهاى شهرى پيدا كرده و هر نوعى كه بخواهند به دلخواه تهيه مى‏كنند اما پاپوش سنتى آنان همان كفش دستباف رنگين است كه به گيوه كرمانشاه معروف است.

منابع:

پوشاك ايلات و روستاييان ايران، جليل ضياءپور.

نگاهى اجمالى بر پوشاك زنان محلى ايران ـ دومين نمايشگاه تشخص و منزلت در نظام اسلام.

                                                                                 موفق باشید - التماس دعا

نوشته شده توسط مدیر پایگاه اطلاع رسانی [عفاف بلاگ]

لينك ثابت