تاريخچه بى‏حجابى

از ابتداى خلقت مى‏توان مبدأهايى براى اين پديده و نيز براى امر حجاب ياد كرد. آنچه براى ما اهميت دارد، تاريخ بى‏حجابى به صورت سازمان‏يافته و نه فردى و مقطعى مى‏باشد. از نوشته‏هاى خود طرفداران بى‏حجابى برمى‏آيد تاريخ بى‏حجابى گسترده و سازمان يافته، از هنگام تصويب قطعنامه شماره 640 سازمان ملل در باره زنان در تاريخ 1331 (20/2/1952) است.

مبلغين آنان كه از ميان تحصيلكرده‏هاى اروپا و به اصطلاح حقوقدان بودند، در ممالك اسلامى با تأسيس انجمنها، سازمانها و داير كردن نشريات، چاپ كتب و مقالات، به ترويج مرام قدرتهاى متجاوز پرداختند.

نمونه آن در ايران، دكتر مهرانگيز منوچهريان، در لبنان، خانم لورل مغيزل، در سوريه، عبدالهادى عباس را مى‏توان ياد نمود.

نوشته‏هاى اينان سراسر هجوم به فرهنگ قرآن و اسلام و ترويج بى‏دينى و بى‏فرهنگى است كه عمده سخنان خود را با مستمسك مساوات و آزادى زن و دفاع از حقوق او مطرح كرده‏اند.

معنى حجاب

در نوشته‏ها و گفته‏هاى انديشمندان اسلامى حجاب به سه معنى ياد شده:

حجاب = پوشش ظاهر

حجاب = خانه‏نشينى و پرده‏نشينى

حجاب = حياء و عفت (پوشش باطن)

مخالفان حجاب عموما هر سه اصطلاح را هدف گرفته و خواهان آزادى و بى‏قيدى كامل زن هستند.

محتواى كتب حجاب

عناوين كلى مورد بحث در كتب فهرست شده در زمينه حجاب عبارتند از:

1ـ وجوب حجاب به دلايل عقل و نقل

2ـ معايب بى‏حجابى

3ـ فوايد حجاب

4ـ حدود حجاب كه برخى پوشش صورت و دستها را نيز واجب شمرده‏اند

5ـ نوع پوشش ـ چادر، مانتو، مقنعه و ...

متأسفانه در اغلب كتب ياد شده از موضع قدرتمندى برخورد نشده و احيانا استوارى لازم را ندارد

بحث كتابشناسى حجاب را در دو بخش كتب و مقالات پى مى‏گيريم. منابع مورد استفاده را نيز در پايان دومين قسمت ذكر مى‏كنيم.

***

كتابها

1ـ آنچه بايد يك دوشيزه بداند (بخشى راجع به مسأله حجاب) نوشته حسن مصطفوى، چاپ تهران، نوبت دوم، 130 صفحه، كتابفروشى مصطفوى.

2ـ آيا حجاب ضرورت دارد؟ بررسى مسأله پوشيدگى از ديدگاه روانشناسى، نوشته دكتر شهريار روحانى، چاپ تهران، اشراقيه.

3ـ آيه جلباب، محمدتقى صديقين، قم، چاپ حكمت، 111 صفحه.

4ـ آيه حجاب، سيدمحمود طالقانى، تهران، ناس، 1358، 24 صفحه.

5ـ اثبات وجوب حجاب، شيخ عباس‏على واعظ «داعى‏الاسلام» چند نوبت چاپ شده، تهران 1364 قمرى، 1227 شمسى، 1347 قمرى، 26 صفحه رقعى فارسى.

6ـ احسن الحكايات فى حجاب السافرات، ابوالفضل بن‏محمد حسين بن‏محمدعلى خراسانى، چاپ تهران، شوال 1365 قمرى، 304 صفحه وزيرى، 26 سطرى. نام ديگر آن: بهترين رمان در تستر زنان. و: سفينة‏النجاة فى المهلكات و المنهيات، قسمت اول از جزء چهارم اين كتاب خود، منابع خوبى در باره حجاب نشان داده. قسمت دوم آن نيز با همين عنوان در 25 ذى‏حجه 1365 قمرى (= 1325 شمسى) در تهران چاپ شده، داراى 24+522 صفحه 26 سطرى.

7ـ اساس‏الايمان فى وجوب الحجاب على‏النسوان، سيدحسين عرب‏باغى، چاپ تهران، 33 صفحه خشتى 22 سطرى به زبان فارسى، فراغت از تأليف جمادى‏الاولى 1349 قمرى، او در مقدمه از كتابهاى اساس‏الاسلام ـ قانون‏الاسلام و سياست‏الاسلام خود ياد كرده و ارجاع داده.

8ـ اسدأالرغاب فى مسأله الحجاب، سيدمحمدباقر بن‏سيدابوالحسن لكهنوى (1285 ـ 1313)، جزء اول، چاپ نجف، 1346 قمرى، مكتبة المرتضويه، قطع وزيرى، 128 صفحه، 24 سطرى.

جزء دوم با همان مشخصات، سال 1347 قمرى، 79 صفحه + 32 صفحه.

9ـ الاسفار عن الحق فى مسأله السفور و الحجاب، شيخ محمدتقى‏الدين هلالى، چاپ بصره (عراق).

10ـ الاسلام و الحجاب، الكراسة الاولى، سيدمحمدحسين سيف، چاپ نجف، از انتشارات مكتبة الزهراء، كربلا، سال 1371 قمرى، رقعى، 50 صفحه، 22 سطرى به زبان عربى.

11ـ الاسلام و المرئه، شيخ جعفر نقدى، (متولد عماره 1885 ميلادى، متوفى 1951) چاپ اول، 1348 قمرى بغداد، نوبت دوم 1374 قمرى، نجف، مكتبة النجاح، 84 صفحه، جيبى، 13 سطرى به زبان عربى، حجاب: ص43 تا 47 و 70 تا آخر.

12ـ اصالت حجاب در اسلام، حسن قاضى، تنظيم سعيد مشير، تهران، انتشارات اسلامى 1358، 108 صفحه جيبى، فارسى.

13ـ اعلام النساء (تراجم)، محمدحسين اعلمى، چاپ بيروت، مؤسسه الاعلمى للمطبوعات، جلد اول، ص27 ـ 111 فارسى و عربى.

14ـ الى غير المحجبات اولاً ...، نوشته محمدسعيد مبيض، لبنان، بيروت، دارالشفافه، 1988 ـ م، نوبت اول، 161 صفحه وزيرى.

15ـ انقلاب حجاب، تهران، كانون محصلين تهران 1358، 18 صفحه.

16ـ الاحتجاج، نوشته قاضى قضات مصر، در اواخر سده 19 ميلادى كه پيرامون وجوب حجاب و ردّى بر قاسم امين‏بك مصرى معاصر او است.

17ـ اولين دانشگاه و آخرين پيامبر، مجلدات 19 و 20، مرحوم دكتر سيدرضا پاك‏نژاد، شهادت 1360 ش، چاپ اسلاميه، تهران، 1/1360، ج19، 328 صفحه، ج20، 280 صفحه، هر دو جيبى.

18ـ بهترين ارمغان در حجاب زنان، سيدمحمد بن‏يوسف‏على تبريزى، چاپ مشهد، 1335 شمسى، 344 صفحه، رقعى، نيز: الحجاب و الاسلام.

19ـ به ياد هفده دى، خانم تربيت، گويا همان خانم هاجر تربيت مترجم كتاب جزيره گنج، لوئى استيونس، چاپ انتشارات علمى و فرهنگى.

20ـ پاسخهاى استاد (شهيد مطهرى) به نقدهايى بر كتاب مسأله حجاب، چاپ تهران، 22 بهمن 1367، انتشارات صدرا، نوبت اول، 80 صفحه.

21ـ پاسخهايى در باره حجاب، 3 جلد، از شيخ قوام‏الدين وشنوى به زبان فارسى.

22ـ پاسداران حجاب، محمدمهدى تاج لنگرودى، چاپ تهران 1399 قمرى، 1358 شمسى، 63 صفحه، فارسى (به مشرب سخنوران).

23ـ پاسداران عفت، مهدى مشايخى، قم و تهران، فارسى.

* پرده دوشيزگان، بنگريد شماره 50.

24ـ پوشش زن در اسلام، سيدعبداللّه‏ شيرازى، ترجمه محمدمهدى اشتهاردى، قم، انتشارات پايدار 1358، 74 صفحه.

25ـ پوشش زن در اسلام، با تجديد نظر و اضافات، محمد محمدى، با مقاله‏اى از محسن قرائتى (همراه با فتاواى حضرت امام راحل«قده»، چاپ قم، انتشارات ناصر، نوبت نهم، 1370، 118 صفحه رقعى.

26ـ پيام حجاب زن مسلمان، زهرا رهنورد، تهران چاپ عفاف، 30/5/1357، 46 صفحه رقعى 18 سطرى، نام مؤلف آن سميه نيز نوشته شده (سياسى تبليغى).

27ـ پيرامون زن، بنت‏العلى علوى، قم، داراى 3 بخش، بخشى در باره حجاب (9 ـ 26)، وزيرى چاپ قم، كتابخانه الامام على بن‏الحسين(ع) مسجد علوى، 1360 ش، 188 صفحه.

28ـ التبرج، نعمت صادقى.

29ـ تربية المرئه و الحجاب، محمد طلعت حرب، چاپ مصر نوبت 2، 1323 قمرى، جمعا 199 صفحه وزيرى، فصل سوم حجاب از ص67 تا 119.

30ـ ترجمه كتاب المرئة المسلمه، توسط سيدمفيد حسينى، چاپ تبريز.

31ـ ترجمه كتاب فلسفه الحجاب فى وجود النقاب، محمدرضا عبدالصمد توفيق، نجف 1354 قمرى.

32ـ تحرير النساء، نوشته محترمه صغرا همايون ميرزا صاحبه دختر عصمت، دهلى (البته قسمت بيشترى مربوط به كار زنان است) چاپ هند، به زبان اردو، 120 صفحه رقعى، 21 سطرى، تاريخ مقدمه حيدرآباد دكن، 1909 م.

33ـ الجزاير و مسأله حجاب، فراسيس فانون، ترجمه تابنده، تهران 11358، شهدا، 46 صفحه.

34ـ جوابيه زينب بيگم از مقاله ضالّه طالبينِ رفعِ حجاب، تأليف: 25 شهريور 1306 = 6 ربيع‏الاول 1364 قمرى، با رقم: نمقه ابراهيم مشكين قلم، چاپ شيراز، رقعى، 56 صفحه، 17 سطرى، به صورت رمان و مناظره كه از شخصيتهاى آن يكى مهجوره اصفهانى است.

35ـ چاك دامن، حجاب حصه دوم، آغاز شاعر دهلوى، چاپ هند، دهلى، 1318 قمرى 2+38 صفحه، رقعى، 2 ستونى، 25 سطرى، به صورت رمان (حصه اول آن تأويل حجاب است، مراجعه كنيد).

36ـ الحجاب، ابوعبداللّه‏ محمد بن‏عمران مرزبانى، 300 صفحه (مخطوط).

37ـ الحجاب، ابوالأعلى مودودى، بيروت، دارالفكر، بدون تاريخ، رقعى، 19 سطرى، 344 صفحه (اين كتاب گويا از اردو به عربى برگردانده شده).

38ـ الحجاب، ابوالفضل احمد بن‏طاهر، در گذشته 280 قمرى (مخطوط).

39ـ الحجاب سعادة لاشقاء، محمدابراهيم موحدقزوينى، نوبت هفتم، كربلا، 1403 قمرى، 79 صفحه جيبى، عربى.

40ـ الحجاب فى الاسلام، ابوالقاسم اشتهاردى، قم، رقعى، 84 به فارسى و عربى، 22 سطرى.

* الحجاب فى القرآن، بنگريد شماره 51.

41ـ الحجاب فى الاسلام، قوام‏الدين وشنوى قم، انتشارات مصطفوى، عربى به فارسى ترجمه شده، بنگريد شماره 58.

42ـ الحجاب و الاسلام، ر.ك: بهترين ارمغان در حجاب زنان شماره 18.

43ـ الحجاب و السفور، شيخ جعفر بن‏محمد نقدى عراقى، چاپ بغداد، 1348 قمرى، به زبان عربى.

44ـ حجاب، رساله شيخ محمدرضا تهرانى به كوشش غلام‏على ايلخانى، قم، 1370 كه ضميمه كتاب «اشتياق النكاح» او مى‏باشد، فارسى.

45ـ حجاب، مؤسسه در راه حق، بهار 1369، نوبت اول، 40 صفحه جيبى، فارسى.

46ـ حجاب، بازنويسى حق‏جو، قم الزهراء، بدون تاريخ، جيبى در 240 صفحه، اقتباس از: الحجاب فى الاسلام، قوام‏الدين وشنوى.

47ـ حجاب، شيخ محمد خالصى‏زاده، نقد رساله اثبات وجود حجاب، شيخ عباسعلى واعظ (به نقل از مجله نورعلم).

48ـ حجاب، قوام‏الدين وشنوى، اين هر دو غير از كتاب الحجاب فى الاسلام او است.

49ـ حجاب، احمد مطهرى، متوفاى 1369 شمسى (مخطوط).

50ـ حجاب (يا پرده دوشيزگان)، محمدحسن بن‏فضل‏اللّه‏ مازندرانى حائرى، چاپ مؤسسه خاور، 1303 شمسى در 28 صفحه رقعى.

51ـ حجاب (الحجاب فى القرآن)، 21 صفحه رقعى، 20 سطرى كه مؤلف در روز 18 صفر 1346 قمرى آن را به انجام رسانده و در ذى‏الحجه همان سال به اهتمام اداره دعوت اسلامى در دارالدوله كرمانشاهان در مطبعه شركت سعادت كرمانشاه شعبه 1 چاپ شده (گويا از سردار كابلى است).

52ـ حجابيه، رساله، آقا شيخ فياض‏الدين زنجانى، رقعى، 37 صفحه، 11 سطرى، فارسى كه در محرم سال 1357 قمرى تأليف و در 1399 قمرى (1357 شمسى) كتابت شده، ناشر و تاريخ ندارد.

53ـ حجابيه، رساله، ملاعبدالرسول مدنى كاشانى، (128 كاشان ق 1366 ـ كاشان ق)، تهران كتابفروشى ادبيه، قطع وزيرى، 13+188 صفحه، 19 سطرى، ترجمه فرزند مؤلف رضا مدنى (متولد كاشان 1321 ق) تاريخ فراغت از تأليف دوم رجب 1354 ق: (1305 شمسى).

توضيح آنكه اين رساله به عنوان فايده 71 از كتاب فوائد المتكلمين جلد اول صفحه 151 تا 188 با همان مشخصات به چاپ رسيده است.

54ـ حجابيه، رساله، تهران جامعه تبليغات اسلامى.

55ـ حجاب از ديدگاه فقه اجتهادى و سير تاريخى آن، محمدابراهيم جناتى.

56ـ حجاب، ارزش يك زن، (دفتر هفتم) چاپ تهران، 1358، داراى 13 صفحه، بدون مؤلف.

57ـ حجاب اقليتها در جمهورى اسلامى، نوشته سيدمحمد مختارى (بنگريد كيهان انديشه شماره 39 آذر و دى 1370، ص165).

58ـ حجاب در اسلام، ترجمه و اضافاتى بر كتاب الحجاب فى الاسلام است كه از سوى آقاى احمد محسنى گرگانى انجام شده، چاپ قم، 1352 شمسى، 224 صفحه رقعى، بنگريد شماره 41.

59ـ حجاب در قرآن و سنت، حسن يوسفى، انجمن اسلامى شركت صنعتى پارس (مينو)، 1364، 16 صفحه.

60ـ حجاب زن در ايران از زمان صفويه تا امروز، رساله ليسانس دانشكده علوم اجتماعى تهران، سال 1356، شماره 6/ ر ـ س.

61ـ حجاب مايه زحمت يا آيه رحمت، على‏رضا حكيم‏زاده، تهران، 1358، مفيد، 26 صفحه.

62ـ حجاب مقدس‏ترين وسيله استحكام حصار عفاف، سيدمحمدتقى حشمت‏الواعظين، قم، بنگريد حصار عفاف.

63ـ حجاب المرئة المسلمة فى الكتاب و السنة، عربى، محمدناصرالدين البانى، چاپ بيروت، نوبت دوم، 1358 قمرى و نوبت سوم 1389، نوبت اول قاهره 1370 قمرى، المكتب الاسلامى، 122 صفحه وزيرى.

64ـ حجاب و آزادى، سازمان تبليغات اسلامى، مجموعه سخنرانى، چاپ 1367.

65ـ حجاب و انقلاب، نوشته و نشر از نهضت زنان.

66ـ حجاب و پرده‏دارى، يكى از علماى لار، چاپ شيراز، 51 صفحه.

67ـ حجاب و جامعه، زهرا حسينى، مشهد، 1355 شمسى، 136 صفحه جيبى (ترجمه كتاب العفاف بين السلب و الايجاب).

68ـ حجاب و كشف حجاب در ايران، نوشته فاطمه استاد ملك، چاپ تهران، 1367، عطائى.

69ـ حجاب يا زينت بانوان، نوشته بانو نعمت صرفى، ترجمه مسعود قادر مرزى، 1363، 80 صفحه.

70ـ الحجبة و الحجاب، ابوالفتح محمد بن‏عبداللّه‏ تعاويذى، متوفاى 583 قمرى.

71ـ حقيقت حجاب در اسلام، شيخ محمد بن‏مهدى كاظمى خالصى (متولف 1308 قمرى، كاظمين) چاپ تهران، دفتر نشريات دينى، به تاريخ اول ارديبهشت 1327، جيبى/فارسى 92+16 صفحه 21 سطرى.

* حصار عفاف، نوبت 2، دارالنشر قم، فروردين 1364، جمعا 12+254 صفحه وزيرى، حجاب از ص20 تا 57 بنگريد شماره 62.

72ـ حكمة الحجاب و ادلة النقاب، شيخ ابوالفضل خراسانى فارسى، چاپ تهران، جيبى، 296 صفحه (به نقل از مجله نور علم).

73ـ حكمة النقاب و المسمى بادلة الحجاب، داراى 296 صفحه جيبى، چاپ تهران كه از ص258 تا آخر در باره حرمت ريش‏تراشى است، كاتب اسداللّه‏ موسوى خراسانى و تاريخ كتابت 1349 قمرى است. مؤلف خود را معرفى نمى‏كند.

74ـ حول السفور و الحجاب، مؤلف معلوم نيست (مرحوم آقابزرگ در الذريعه معرفى نموده است).

75ـ خواهرم حجاب تو سعادت است، محمدابراهيم موحد قزوينى، نشر تشيع.

76ـ دوشيزگان، مرتضى موسى، قم، دارالفكر، 1352 شمسى، 207 صفحه، جيبى (بحثى در باره حجاب).

77ـ رايحه نجابت، زهرا زواريان، چاپ تهران، انتشارات مدرسه (139) رقعى 100 صفحه، نوبت اول، تابستان 1370.

78ـ الرجل و المرئة، (بحثى در باره حجاب) نجيب ابن‏شمس‏الدين (الذريعه).

رساله حجاب بنگريد، حجاب شماره 49.

رساله حجاب بنگريد، حجاب شماره 56.

رساله حجابيه بنگريد، حجاب شماره 52.

رساله حجابيه بنگريد، شماره 54.

رسالة فى وجوب الحجاب بنگريد، شماره 116.

رساله حجابيه بنگريد، شماره 53.

79ـ رساله‏اى در حجاب، نوشته سيدمحمدمهدى مرتضوى لنگرودى، چاپ بمبئى.

80ـ رسالة فى اثبات الحجاب بالادله العقليه و النقليه، سيدمحمدمجتبى هندى.

81ـ رد بر قاسم امين‏بك، از شيخ محمد عبده چاپ مصر.

82ـ الرد على الدوق داركور، نوشته قاسم امين‏بك، كه اتهامات نويسنده فرانسوى را پاسخ گفته و از حجاب نيز ...

83ـ ريشه‏هاى استعمارى كشف حجاب، زهرا رهنورد.

84ـ زن در آئينه فقه و شيعه، زهرا گواهى، تهران 1369، نوبت اول، سازمان تبليغات، فصل چهارم، حجاب و آزادى ص163 تا 176.

85ـ زن در قرآن، عباس محمدالعقاد، ترجمه على‏اكبر كسمائى، تهران، نهضت زنان مسلمان، 33 صفحه (بحثى در باره حجاب).

86ـ زن و آزادى، (ترويج بى‏حجابى در دوره پهلوى) دكتر هدايت‏اللّه‏ حكيم، تهران، 1342 شمسى، جمعا 208 صفحه.

87ـ زن و آزادى، ترجمه تحريرالمرئه، قاسم امين مصرى، ترجمه مهذب به دستور وزارت معرف، چاپ مركزى تهران، 192 صفحه، رقعى، 21 سطرى از ص64 تا 103.

88ـ زن جوان و پوشش اسلامى، عفت نوابى‏نژاد، چاپ اول 1370، 13 صفحه، رقعى، ناشر مؤلف.

89ـ زن و جلوه‏گرى، سيدجواد هشترودى، ترجمه التبرّج (شماره 28).

90ـ زنان و ازدواج و حجاب، فريدون رحمانى با مقدمه مژگان فرحى، چاپ تهران، 1362.

91ـ زينب بيگم، ميرزا محمدجواد واعظ دارابى، اين كتاب به چاپ رسيده، توصيف بيشترى به دست نيامد. (مرحوم شيخ آقابزرگ مى‏نويسد مؤلف به لحاظ اختناق حاكم در آن زمان (دوره رضاخانى) چنين نامى برگزيده).

92ـ سدول الجلباب فى فوائد الحجاب، ميرعبداللّه‏ بلادى، در گذشته 1372 قمرى، چند بار چاپ شده، شيراز 1331 قمرى و بمبئى.

93ـ سرادق دوشيزگان، فارسى، سيدمباركه (چاپ شده).

94ـ سرادق عفت، نجم‏الحسن (1279 ـ 1353) چاپ هند، به زبان اردو.

95ـ سؤالات (در باره حجاب و ...)، محمدجواد معرفت، قم، دارالمعرفه و الهدى، 3×92، رقعى، 22 سطرى، تاريخ مقدمه رمضان 1400 قمرى، ص5 تا 35.

96ـ السفور و الحجاب، سيدمحسن عاملى، صاحب اعيان‏الشيعه.

97ـ شخصيت و حجاب زن از ديدگاه اسلام، خداداد عرفانى، قم 1353 شمسى، 79 صفحه.

98ـ صدا و سيماى بانوان، چاپ قم، تاريخ، مؤلف و ناشر ندارد، 68 صفحه رقعى، 21 سطرى.

99ـ الصواب فى احكام الحجاب، عبداللّه‏ بن‏القاسم بن‏الهادى، 1394 قمرى، 75 صفحه 16 سطرى جيبى، 30 صفحه آن مقدمه است (عربى).

100ـ صواب الخطاب فى اتقان الحجاب، فارسى، سيدميرهاشم بن‏ميرعبداللّه‏ طسوجى مرندى خويى، در گذشته 1358 قمرى، 38 صفحه رقعى، تاريخ تأليف صفر 1342 قمرى، تاريخ چاپ، پانزده ربيع‏الاول 1342 قمرى و نوبت دوم در تبريز 1354 قمرى با اجازه اداره تفتيش.

* طومار عفت، بنگريد وسيلة العفاف شماره 145.

101ـ عجائب البيان فى حجاب النسوان، مولوى حاج محمد بن‏عبداللّه‏ پنجابى، به زبان اردو، چاپ حيدرآباد هند، 16+19 صفحه 19 سطرى، تاريخ تأليف 1314 قمرى.

102ـ عصم‏العفائف، فارسى، ميرزامحمدجواد واعظ دارابى، متولد 1309 قمرى به نقل از الذريعه، در كتاب جوابيه زينب بيگم نيز نامش آمده و مى‏نويسد اين كتاب چاپ شده.

103ـ العفاف بين السلب و الايجاب، عربى، محمدامين زين‏الدين 140 صفحه رقعى، 22 سطرى چاپ نجف.

104ـ العفاف على مذهب التبرج، سيدعلى بن‏الحسين العلوى، متوفاى 1402 قمرى، عربى، چاپ قم 1393، 95 صفحه رقعى از طرف مكتبة‏الامام على بن‏الحسين العامه، الجامع العلوى، بغداد.

105ـ عفت بر كشتارگاه تبرج، ترجمه كتاب العفاف على مذبح التبرج، توسط م محمدى رقعى، 109 صفحه، 20 سطرى با مقدمه فرزند مؤلف، سيدعادل علوى، به تاريخ 10/6/1361، همان ناشر.

106ـ عفة‏المسلمات، سلطان جهان بيگم، اردو، چاپ هند 1918، مطابق با 1337 قمرى، ويزرى، 206 صفحه 17 سطرى.

107ـ فتياتنا، دكتر محمد صادقى، چاپ بيروت، تاريخ ندارد، دارالمهاجر، 56 صفحه، رقعى، عربى، 18 تا 20 سطرى كه فقط تا 26 صفحه اول آن حجاب است.

108ـ فصل الخطاب فى ادلة‏الحجاب و حكمة النقاب، فارسى محمود بن‏محمد حسن بن‏محمد جعفر شريعتمدارى استرآبادى، متوفاى 1369 قمرى.

109ـ فصل الخطاب فى تنقيح الحجاب، ميرزا عبدالرزاق محدث اصفهانى، متولد 1291 قمرى، نويسنده القرآن و الحجاب به نقل مرحوم شيخ آقابزرگ، دو جلد و حدود سى هزار سطر است.

110ـ فصل الخطاب فى المرئة و الحجاب، محمد طلعت، چاپ مصر.

111ـ فلسفة الحجاب فى وجوب النقاب، شيخ غلامحسين كوره‏پز تهرانى، چاپ نجف، 100 صفحه رقعى، 22 سطرى عربى، 1346 در 3 مقصد.

112ـ فلسفة الحجاب، شيخ ابوعبداللّه‏ زنجانى، چاپ 1342 قمرى در نجف.

113ـ فلسفة الحجاب، فارسى، ميرزا على‏اكبر رضوى قمى، چاپ 1334 قمرى.

114ـ فلسفه حجاب، على محمدى با مقدمه جعفر سبحانى، چاپ ارم، قم 1370، نوبت اول، جيبى، 154 صفحه.

115ـ فلسفه حجاب و پاسخ به سؤال واصله از (آمريكا)، شيخ‏الاسلام حاج‏ميرزاعبداللّه‏ زنجانى، نجف، 28 صفحه، رقعى، فارسى.

116ـ فى وجوب الحجاب حتى الوجه و الكفين، رساله، نوشته ميرزا هادى خراسانى فى اثبات الحجاب بنگريد رسالة فى اثبات الحجاب، شماره 80.

117ـ قساوت، بيمارى مهلك بشر پيرامون مسايل اجتماعى، از صفحه 72 تا 104 در باره حجاب، جمعا 112 صفحه رقعى، فراغت از تأليف 1351 ش، ثبت كتابخانه ملى 1352 شمسى، نوشته سيدمحمد ضياءآبادى، تهران، دارالكتب آخوندى.

118ـ قرآن و حجاب، عبدالرزاق حائرى، 104 صفحه، چاپ 1324 شمسى كه گزيده كتاب مفصل او فصل الخطاب ... است.

119ـ كتابنامه حجاب و لباس، معاونت سازمان تبليغات، چاپ تهران، دومين نمايشگاه تشخيص و منزلت زن، 1370، 40 صفحه رقعى، جمعا بيش از 250 فيش تكرارى، حاوى 108 كتاب و مقاله.

120ـ كشف الحجاب، عبدالوهاب الشطرى، بيروت، المؤسسه‏المفيد.

121ـ كشف الحجاب، المشتمل على بيان ماهو من وجوه اعجاز بعض آيات الكتاب، مصطفى بن‏مرتضى خوئى، تاريخ تأليف شعبان 1350 قمرى، كتابت در شوال 1366 قمرى، چاپخانه خراسان، مشهد، 126 صفحه، خشتى، 19 سطرى به عربى از ص87 تا 112 (كتاب پيرامون معجزات آيات قرآنى نوشته شده و از جمله 2 آيه در باره حجاب و حرمت نظر دارد).

122ـ كشف الحجاب عن مسائل الستر و الحجاب، ترجمه حافظ عبدالرحمان به زبان اردو از روى رساله‏اى در اين زمينه كه به زبان فارسى بوده است. نسخه آن به شماره 5/7313 در كتابخانه آيت‏اللّه‏ مرعشى موجود مى‏باشد. تاريخ كتابت به استناد همان مجموعه‏اى كه در سال 1281 قمرى نوشته شده بايد همين سال باشد.

اصل كتاب گويا در سال 1254 تأليف گرديده و نسخه ياد شده، سى صفحه است.

123ـ كشف الغرور فى مفاسد السفور، ذبيح‏اللّه‏ محلاتى، 1365 قمرى، تهران، تاريخ فراغت از تأليف 29 ج2، 1352 قمرى.

124ـ لزوم حجاب، فارسى ميرزا فضل‏اللّه‏ بدايع‏نگار، در گذشته 1332.

125ـ محفل بانوان، مؤلف ندارد، چاپ 1376 قمرى، 98 صفحه، 22 سطرى، ص61 تا 66 و 93 تا 94 و چند مورد ديگر متفرقه، برخى مؤلف آن را مهدى بروجردى ياد كرده‏اند.

126ـ المرئة بين الحجاب و السفور، ابورضوان زغلول بن‏السنوسى، بيروت، دارالمكتبه الحياة 1978 ـ م، 64 صفحه وزيرى از ص27 تا 57.

127ـ المرئة الجديده، نوشته قاسم امين‏بك.

128ـ المرئة المسلمة، فريد وجدى، چاپ مصر، 1330 قمرى.

129ـ المرئة و الحجاب، شيخ عبدالرضا نجفى كه طبق نوشته مرحوم شيخ آقابزرگ به سه زبان فارسى، عربى، انگليسى است.

130ـ مسأله حجاب، ابوالحسن بنى‏صدر در كتاب خانواده، چاپ پيام آزادى 102 صفحه (و قبلاً در سال 1358 در روزنامه انقلاب اسلامى).

131ـ مسأله حجاب، مرتضى مطهرى، شهادت در 1358 شمسى، چاپ تهران، 1348 و 10+306 جيبى. بارها چاپ شده، به عربى و ... نيز ترجمه دارد.

* مفاسد سفور بنگريد كشف الغرور شماره 123.

132ـ مناظره جوان دانشجو و دهقان پير در مسأله حجاب، تهران 1329، 152 صفحه، رقعى، نوشته على متبحرى تهرانى.

133ـ منظومه گل و بلبل، (به زبان عربى نيز ترجمه شده).

134ـ نامه‏اى به بازرگان (در باره حجاب)، چاپ قم، انتشارات شهيد، 1360، 57 صفحه، اثر: س.م.م.

135ـ ناول حجاب، اردو، ميرزاعبداللّه‏ حسرتى، چاپ هند (دهلى)، حصه اول 8+32 صفحه رقعى 2 ستونى، 25 سطرى، تاريخ مقدمه 25 آوريل 1898، به صورت رمان.

136ـ نزهة الكلاب فى تعليم المرأة و رفع الحجاب، چاپ دمشق، 1921، 38 صفحه، نوشته احمد فوزى الساعاتى، نويسنده و فقيه دمشقى (1924 ـ ...).

137ـ نعمة الحجاب، على العسيلى العاملى، دارالاسلامية للطباعة و النشر.

138ـ نقش حجاب در پيشرفت جامعه، همان مؤلف، نشر: سيدالشهدا.

139ـ نكاتى پيرامون حجاب، انتخاب از سخنرانى سيدمحمد شيرازى، ترجمه محمد باقرخانى، قم، 1400 قمرى، به سرمايه انجمن جوانان قرآن، 23 صفحه، مطالب خبرى و گزارشى و يكى دو نكته فقهى و تفسيرى، قطع رقعى.

140ـ وجوب البرهان فى تحجّب النسوان، سيدعبداللّه‏ بلادى بحرينى، متوفاى 1372 قمرى، چاپ شيراز.

مؤلف جمعا در باره حجاب چهار رساله نگاشته است. يكى ديگر از رسالات ايشان با عنوان سدول الجلباب گذشت (شماره 92) احتمالاً رساله: حول السفور و الحجاب (شماره 74) نيز از وى باشد. بنگريد: هفته‏نامه 19 دى، شماره 48، چاپ قم، مورخه سه‏شنبه 1/11/1370.

141ـ وجوب الحجاب بنصّ الكتاب، طباطبايى سنگلجى.

142ـ وجوب الحجاب و سدول النقاب، تنكابنى، فارسى.

143ـ وجوب الحجاب، شيخ محمدرضا افضل، فارسى، چاپ قم، 1381 قمرى.

144ـ وجوب النقاب و حرمة الشراب، ميرزاصادق فخرالاسلام، فارسى، 96 صفحه، 14 سطرى، جيبى، تهران كه مسأله حجاب تا صفحه 41 آن مى‏باشد. تاريخ فراغت از تحرير يكشنبه 24 ربيع‏المولود 1329 قمرى، چاپ تهران در دوران احمدعلى‏شاه قاجار، چاپخانه ميرزاعلى‏اصغر.

145ـ وسيلة العفاف، شيخ يوسف جيلانى نجفى، قم نوبت دو، چاپخانه حكمت به سرمايه عده‏اى از طلاب گيلانى، 1334 شمسى، 264 صفحه رقعى 22 سطرى كه حجاب از 74 تا 147 است. همان گونه كه در ابتدا اشاره شد قسمت بعد اختصاص به مقالات دارد.*!